80-LECIE SPORTU MODELARSKIEGO W POLSCE
1926-2006

Paweł Włodarczyk
..::..
..::..
..::..
     Modelarstwo obchodzić będzie w 2006 roku jubileusz 80 - lecie istnienia. Historia modelarstwa lotniczego związana jest z pionierskim okresem lotnictwa. Za pierwszego modelarza w Polsce uważa się Czesława Tańskiego, prekursora naszego lotnictwa, który w końcu osiemnastego wieku poprzedzał budowę aparatów latających próbami na modelach.  Za datę narodzin sportu modelarskiego w Polsce przyjmuje się rok 1926, w którym to 23 maja na Polu Mokotowskim w Warszawie zostały rozegrane pierwsze zawody p.n. „Wszechpolski konkurs modeli latających”, z udziałem 34 zawodników i 150 modeli. Od tych zawodów liczona jest do dziś kolejność rozgrywanych Mistrzostw Polski Modeli Latających.
 
Próby lotów modelu prowadzone przez Czesława TAŃSKIEGO na Polu Mokotowskim w Warszawie w 1986 roku. Czesław TAŃSKI (1863-1942), artysta – malarz i pionier lotnictwa. Konstruował modele i szybowce, na których dokonywał lotów próbnych. Uważany powszechnie za pierwszego polskiego modelarza i ojca szybownictwa.Viggo GERARD z Krakowa – uczestnik pierwszych oficjalnych Zawodów Ogólnopolskich Modeli Latających rozegranych w 1926 roku na Polu Mokotowskim w Warszawie z udziałem 34 zawodników  i 150 modeli. Na zdjęciu ( z 1988 roku podczas I Mistrzostw Świata Modeli Latających dla Juniorów w Lesznie) z oryginalnymi modelami z napędem gumowym z 1926 roku.
 
    W okresie międzywojennym duże walory wychowawcze i edukacyjne modelarstwa lotniczego dostrzegło Wojsko Polskie oraz Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, które wprowadziło modelarstwo jako przedmiot obowiązkowy do programu nauczania zajęć technicznych we wszystkich szkołach powszechnych, średnich i zawodowych. Nauczaniem objętych było 300.000 uczniów, którzy wkrótce stali się zapleczem kadrowym dla niezwykle dynamicznie, jak na tamte czasy, rozwijającego się lotnictwa i przemysłu lotniczego.
    
   W roku 1936 Międzynarodowa Federacja Lotnicza uznała modelarstwo lotnicze za oficjalną dyscyplinę sportów lotniczych. W Polsce modelarstwo zostało włączone do klasyfikacji sportowej przez ówczesny Główny Komitet Kultury Fizycznej w 1955 roku, następnie w roku 1975 zostało uznane za dyscyplinę sportów technicznych, a dopiero w 1996 roku na mocy Ustawy Sejmowej o Kulturze Fizycznej, Zarządzeniem Prezesa Urzędu Kultury Fizycznej i Sportu, a obecnie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu, za jedną z dziesięciu dyscyplin sportów lotniczych. W roku 2001 roku modelarstwo lotnicze i kosmiczne zostało włączone do realizowanego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu programu ”Sport Wszystkich Dzieci”.
    
   Modelarstwo lotnicze będące wyjątkową dyscypliną sportu łączącą w sobie szereg ważnych z punktu widzenia społecznego aspektów wychowania ogólnego, technicznego, lotniczego i fizycznego, odgrywa bardzo ważną rolę w edukacji lotniczej dzieci i młodzieży.
Narkomania i potęgująca się przestępczość wśród nieletnich, to zjawiska patologiczne o nie notowanych dotąd w Polsce rozmiarach. Podstawowe znaczenie dla zahamowania niepokojących zjawisk patologicznych ma zaoferowanie młodzieży różnorodnych form spędzania czasu wolnego. Konstruowanie i budowanie modeli, treningi i udział w zawodach różnych szczebli może być przeciwwagą i skutecznym hamulcem dla tych zjawisk.

   Uprawianie sportu modelarskiego przyczynia się do rozwijania zainteresowań technicznych, poznawania wielu dziedzin nauki i techniki. Podczas konstruowania i budowania modeli młodzież uczy się podstaw aerodynamiki, mechaniki lotu, posługiwania się narzędziami, obróbki materiałów, rysunku technicznego, zgłębia tajemnice działania różnych napędów, urządzeń elektronicznych, itp. Wiadomości, których uczą kluby modelarskie są przydatne w każdym zawodzie i w życiu codziennym.

    Modelarstwo to pierwszy etap szkolenia lotniczego. Stanowi najlepsze wstępne przygotowanie do szkolenia teoretycznego i praktycznego przyszłego pilota. Większość ludzi różnych zawodów związanych z lotnictwem, nie tylko pilotów w lotnictwie wojskowym i cywilnym, ale także inżynierów, naukowców, kontrolerów ruchu, meteorologów, lekarzy lotniczych, ludzi zawodów administracyjnych i wielu innych rozpoczynała swą drogę do lotnictwa od modelarstwa.
Wielce wymownym tego przykładem jest fakt, urastający do rangi symbolu, że z szeregu modelarzy wywodzi się pierwszy polski kosmonauta gen. Mirosław Hermaszewski, którego młodzieńcze marzenia, rozbudzone poprzez modelarstwo i szybownictwo na aeroklubowych lotniskach, stały się rzeczywistością.

Na zdjęciu: gen. bryg. pilot kosmonauta Mirosław HERMASZEWSKI podczas Międzynarodowych Zawodów Modeli Kosmicznych do Pucharu Świata, które odbyły się w Płocku, "odpala" makietę statku kosmicznego "Sojuz 30", Arnisa Bacy z Łotwy, wicemistrza świata. Takim właśnie statkiem kosmicznym gen. HERMASZEWSKI wystartował 27 lat temu  w kosmos w dniu 27 czerwca 1978 roku.

   Modelarstwo lotnicze i kosmiczne to nie tylko bardzo rozległa, oddzielna dyscyplina sportu, ale także zaplecze kadrowe dla pozostałych dyscyplin sportów lotniczych: szybowcowego, samolotowego, akrobacji lotniczej, spadochronowego, mikrolotowego, lotniowego, balonowego, paralotniowego i śmigłowcowego. Dynamiczny rozwój sportów lotniczych na świecie, zorganizowanie w 1997 roku w Turcji pierwszych Światowych Igrzysk Lotniczych z udziałem 1717 zawodników z 60 państw, duże zainteresowanie sportami lotniczymi Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego powodują, że modelarstwo będzie odgrywać coraz większą rolę w popularyzacji sportów lotniczych, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży.

      O sukcesie w zawodach modeli latających decydują nie tylko umiejętności skonstruowania i zbudowania modeli, ale także intensywny trening, predyspozycje fizyczne i psychiczne oraz przygotowanie kondycyjne zawodnika.
Uprawianie modelarstwa, wbrew panującym opiniom, wymaga od zawodnika dużego wysiłku fizycznego i dobrze rozwiniętych cech motorycznych, np.:

•    Bieganie po płycie lotniska w trakcie 15-25 minutowego okresu holowania modelu szybowca w celu znalezienia najbardziej korzystnego „momentu termicznego”, a następnie „wystrzelenia” modelu z holu na jak największą wysokość wymaga od zawodnika wysiłku porównywalnego do wysiłku biegacza na krótkich dystansach;

Mistrzowie świata w konkurencji modeli szybowców swobodnie latających F1A, od lewej: Paweł DORSZ z Aeroklubu Poznańskiego – mistrz świata juniorów (2000 r.) oraz Krzysztof STĘŻALSKI z Aeroklubu Wrocławskiego – mistrz świata seniorów (1999 r.).
O sukcesie w zawodach modeli swobodnie latających decyduje umiejętność skonstruowania i zbudowania modeli oraz intensywny trening, przygotowanie kondycyjne, a także predyspozycje fizyczne i psychiczne zawodnika. Wykonanie podczas zawodów modeli swobodnie latających, trwających około 7 do 10 godzin siedmiu lotów zasadniczych oraz kilku dogrywkowych, w których zawodnik przy odzyskiwaniu modelu przebiega dystans 40 do 60 km, wymaga dużego wysiłku fizycznego. Zawodnicy w tej konkurencji muszą mieć dobrze rozwinięte takie cechy motoryczne jak: szybkość, wytrzymałość, koordynację ruchową, zwinność, zręczność, precyzję ruchów oraz muszą wykazać się umiejętnością koncentracji i odpornością psychiczną.

•    Chwytanie przez mechanika modelu wyścigowego na uwięzi w celu uzupełnienia paliwa uruchomienia silnika w jak najkrótszym czasie (1,2 do 1,5 sekundy) wymaga znakomitej koordynacji ruchowej, szybkości, refleksu, zręczności i precyzji ruchów;

•    Odnajdywanie w terenie modeli rakiet czasowych i swobodnie latających wymaga od zawodnika pokonania dystansu 40 do 60 km dziennie podczas kilkudniowych zawodów. Włożony wysiłek porównywalny jest z wysiłkiem zawodników na średnich dystansach lub biegach przełajowych;

Krzysztof PRZYBYTEK z Aeroklubu Krakowskiego, trzykrotny mistrz świata w konkurencjach modeli rakiet czasowych ze spadochronem S3B (na zdjęciu) i opadaniem wirowym S9B. Mistrz Europy w konkurencji S9B oraz wicemistrz Europy w konkurencji rakietoplanów S4B.
O sukcesie w zawodach modeli czasowych rakiet decyduje umiejętność skonstruowania i zbudowania modeli oraz intensywny trening, przygotowanie kondycyjne, a także predyspozycje fizyczne i psychiczne zawodnika. Wykonanie podczas zawodów modeli czasowych rakiet, trwających około 7 do 10 godzin lotów zasadniczych oraz dogrywkowych, w których zawodnik przy odzyskiwaniu modelu przebiega dystans 40 do 60 km, wymaga dużego wysiłku fizycznego. Zawodnicy w tej konkurencji muszą mieć dobrze rozwinięte takie cechy motoryczne jak: szybkość, wytrzymałość, koordynację ruchową, zwinność, zręczność, precyzję ruchów oraz muszą wykazać się umiejętnością koncentracji i odpornością psychiczną.
Michał KUMOR (z prawej) z Aeroklubu Ziemi Lubuskiej, mistrz świata juniorów w konkurencji rakiet czasowych z opadaniem wirowym S9A oraz trzykrotny mistrz Europy juniorów w konkurencjach modeli rakiet wysokościowych S1A, rakietoplanów S4A (na zdjęciu) oraz S9A w towarzystwie swojego instruktora Leszka MAŁMYGI (na co dzień wicedyrektora Szkoły Podstawowej nr 11 w Zielonej Górze), dwukrotnego  wicemistrza świata w konkurencjach modeli rakietoplanów S4B i rakiet czasowych z opadaniem wirowym S9B, dwukrotnego mistrza Europy w konkurencjach rakiet czasowych z taśmą S6B (na zdjęciu) i S9B,  wicemistrza Europy w konkurencji S4B oraz drugiego wicemistrza Europy w konkurencji S9B. 

•    Pilotowanie 7-kilogramowej makiety samolotu na uwięzi lecącej z prędkością około 100 km/h wymaga od zawodnika dużego wysiłku fizycznego. Naciąg na linkach sterowniczych pod wpływem siły odśrodkowej jest tak duży, że utrzymanie modelu i w dodatku precyzyjne sterowanie mechanizmami sterów, chowania i otwierania podwozia oraz klap, obrotami silników, zgłoszonych pokazów, itp. jest niebagatelną sztuką, wymagającą od zawodnika dużej siły, wytrzymałości oraz znakomitej koordynacji ruchowej, refleksu i szybkości reakcji, zręczności i precyzji ruchów, a także umiejętności koncentracji oraz odporności psychicznej.


Jerzy OSTROWSKI z Aeroklubu Częstochowskiego z latającą makietą samolotu „P-38 Lighting”, dwukrotny mistrz świata (1972-Francja, 1976-Szwecja), trzykrotny wicemistrz świata (1970-Anglia, 1974-USA, 1982-ZSRR) oraz dwukrotny mistrz Europy (1968 i 1970-Czechosłowacja)
Marian KAZIRÓD z Zawiercia, Aeroklub Częstochowski. Najbardziej utytułowany polski modelarz. Pięciokrotny  mistrz świata (1992-USA, 1994-Holandia, 1996-Francja, 2002-Kanada, 2004-Polska), wicemistrz świata (1998-RPA), czterokrotny mistrz Europy (1991, 1995, 2001-Polska, 1997-Rumunia), wicemistrz Europy (1999-Czechy) oraz drugi wicemistrz Europy (2003-Austria) w konkurencji makiet samolotów latających na uwięzi F4B. Zasłużony Mistrz Sportu, wyróżniony przez Międzynarodową Federację Lotniczą FAI za wybitne osiągnięcia sportowe Dyplomem im. Alphonsa Penauda. Na zdjęciu ze swoją makietą samolotu „Avro Lancaster BMK-1”, na którym w czasie II wojny światowej walczył  polski pilot kpt. Jerzy Różański.

     Aktualnie w kraju sport modelarski uprawiany jest, głównie przez dzieci i młodzież, w około 300 klubach i sekcjach modelarskich aeroklubów regionalnych.

   Co roku rozgrywane są mistrzostwa Polski w 25 konkurencjach dla seniorów, 21 dla juniorów, 7 dla juniorów młodszych i w 4 konkurencjach dla młodzików oraz Puchary Polski w 26 konkurencjach.
Zawody dla seniorów i juniorów rozgrywane są zgodnie z Kodeksem Sportowym Międzynarodowej Federacji Lotniczej w konkurencjach sportowych posiadających status konkurencji mistrzowskich (formuła „mistrzostw świata”).
Zawody dla juniorów młodszych rozgrywane są w konkurencjach, których regulaminy wprowadzony przez Aeroklubu Polskiego korespondują z regulaminami konkurencji sportowych dla juniorów i seniorów.
Dla młodzików przeprowadzane są zawody o charakterze rekreacyjno - sportowym w bardzo prostych i tanich konkurencjach modeli.
Mistrzostwa świata i Europy rozgrywane są w cyklu dwuletnim w 26 konkurencjach dla seniorów i w 18 dla juniorów. Puchary Świata rozgrywane są co roku w 17 konkurencjach, a Światowe Igrzyska Lotnicze co 4 lata w konkurencjach ustalonych przez FAI.
Zgodnie z Kodeksem Sportowym FAI w Mistrzostwach Świata i Europy oraz Światowych Igrzyskach Lotniczych każdy uczestniczący kraj może wystawić w każdej konkurencji po 3 zawodników. Przeprowadzana jest klasyfikacja indywidualna oraz drużynowa w oparciu o wyniki uzyskane przez 3 zawodników. Zawody międzynarodowe zaliczane do Pucharów Świata organizowane są jako otwarte, dla posiadaczy licencji sportowych FAI.
W poszczególnych konkurencjach modelarstwa FAI rejestruje rekordy świata, a Aeroklub Polski rekordy Polski.
    
   Polscy modelarze należą do ścisłej czołówki światowej. Od wielu lat odnoszą sukcesy w konkurencjach modeli kosmicznych, swobodnie latających oraz makiet.
Nasi modelarze zdobyli dotychczas (do 2005 r.) w Światowych Igrzyskach Lotniczych, Mistrzostwach Świata i Europy oraz klasyfikacji końcowej Pucharów Świata 416 medali, w tym 217 indywidualnie (73 zł., 76 sr. i 68 br.) oraz 199 drużynowo (55 zł., 65 sr. i 79 br.). Do sukcesów tych przyczynili się w znacznym stopniu juniorzy, którzy zdobyli 153 medale.

Juniorzy polscy należą do ścisłej czołówki światowej w konkurencjach modeli swobodnie latających oraz  kosmicznych. Zdobyli dotychczas w mistrzostwach świata i Europy 140 medali. Na zdjęciu: „Złota Drużyna” polskich juniorów zdobyła na mistrzostwach świata rozegranych w 2004 r. w Republice Czeskiej pierwsze miejsce w klasyfikacji generalnej (łącznie w konkurencjach F1A, F1B i F1J) oraz 4 medale, w tym 2 złote i 2 srebrne; w środku na dole Paweł Dorsz, mistrz świata w konkurencji modeli szybowców F1A; z lewej Paweł Włodarczyk, trener Kadry Narodowej.

Modelarze polscy posiadają 52 aktualne tytuły i medale mistrzów, wicemistrzów i drugich wicemistrzów świata i Europy oraz medali zdobytych w Pucharach Świata.

W klasyfikacji medalowej wszystkich – aktualnie rozegranych (w latach 2004 – 2005) dziesięciu mistrzostw Europy w 22 konkurencjach dla seniorów i 16 dla juniorów Polacy zajmują drugie miejsce.



W klasyfikacji medalowej wszystkich – aktualnie rozegranych (w latach 2004 – 2005) trzynastu mistrzostw świata w 26 konkurencjach dla seniorów i 16 dla juniorów Polacy zajmują trzecie miejsce



     Dużym osiągnięciem organizacyjnym jest przeprowadzenie przez Aeroklub Polski 22 mistrzostw świata i Europy w różnych konkurencjach modelarstwa.
Ważnym wydarzeniem było zorganizowanie z inicjatywy Aeroklubu, po raz pierwszy w historii światowego modelarstwa w 1988 roku w Lesznie Mistrzostw Świata dla Juniorów, które równocześnie były pierwszymi mistrzostwami dla juniorów w sportach lotniczych. Zapoczątkowały one organizację mistrzostw świata i Europy dla juniorów w pozostałych konkurencjach modelarstwa oraz w sporcie szybowcowym i spadochronowym.

Dotychczas zorganizowano w Polsce:

•    Mistrzostwa Świata Modeli na Uwięzi (Częstochowa – 1980r.)
•    5. Mistrzostwa Świata w Modelarstwie Kosmicznym (Nowy Sącz – 1983r.)
•    1. Mistrzostwa Europy Modeli Halowych (Wrocław – 1987r.)
•    1. Mistrzostwa Świata Modeli Swobodnie Latających dla Juniorów (Leszno – 1988r.)
•    1. Mistrzostwa Świata Modeli Szybowców Sterowanych Mechanicznie do Lotów na Zboczu (Nowy Targ – 1989r.)
•    11. Mistrzostwa Świata Makiet Samolotów (Warszawa – 1990r.)
•    Mistrzostwa Europy Makiet oraz Modeli na Uwięzi (Częstochowa – 1991r.)
•    Mistrzostwa Świata Modeli Halowych dla Seniorów oraz 1. Mistrzostwa Świata Modeli Halowych dla Juniorów (Wrocław – 1992r.)
•    3. Mistrzostwa Świata Modeli Szybowców Sterowanych Mechanicznie do lotów na Zboczu dla Seniorów oraz  1.  dla Juniorów (Krynica – 1993r.)
•    10.Mistrzostwa Świata w Modelarstwie Kosmicznym dla Seniorów oraz 1. dla Juniorów (Leszno – 1994r.)
•    Mistrzostwa Europy Zdalnie Sterowanych Modeli Śmigłowców (Leszno – 1994r.)
•    Mistrzostwa Europy Makiet Samolotów (Dęblin – 1995r.)
•    5. Mistrzostwa Świata Modeli Swobodnie Latających dla Juniorów (Kraków – 1996r.)
•    20. Mistrzostwa Świata Zdalnie Sterowanych Modeli Akrobacyjnych (Dęblin – 1997r.)
•    Mistrzostwa Europy Modeli Szybowców Sterowanych Mechanicznie do Lotów na Zboczu dla Seniorów i Juniorów (Muszyna – 1998r.)
•    8. Mistrzostwa Świata Zdalnie Sterowanych Modeli Śmigłowców (Dęblin – 1999r.)
•    Mistrzostwa Europy Makiet Samolotów (Włocławek 2001r.)
•    7. Mistrzostwa Świata Modeli Szybowców Sterowanych Mechanicznie do lotów na Zboczu dla Seniorów oraz V dla Juniorów (Nowy Targ – 2001)
•    4. Mistrzostwa Europy Modeli Swobodnie Latających dla Juniorów (Dęblin – 2003r.)
•    23. Mistrzostwa Świata Zdalnie Sterowanych Modeli Akrobacyjnych (Dęblin – 2003r.)
•    18. Mistrzostwa Świata Makiet Samolotów (Dęblin – 2004r.)
•    15. Mistrzostwa Świata Modeli Kosmicznych dla Seniorów i 5. dla Juniorów (Dęblin – 2004r.) 

Wszystkie zorganizowane mistrzostwa uzyskały bardzo wysoką ocenę Międzynarodowej Federacji Lotniczej, co oprócz niewątpliwego prestiżu, przyczyniło się do powierzenia przez FAI Aeroklubowi Polskiemu organizacji kolejnych mistrzostw.
    
   Wiele z przeprowadzonych mistrzostw odbywało się pod patronatem honorowym przedstawicieli najwyższych władz państwowych, w tym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, który przyjął honorowy protektorat nad Mistrzostwami Świata Modeli Śmigłowców w 1999 roku, Mistrzostwami Europy Makiet w 2001 roku, Mistrzostwami Świata Modeli Akrobacyjnych Zdalnie Sterowanych i Mistrzostwami Europy Modeli Swobodnie Latających dla Juniorów w 2003 roku oraz nad Mistrzostwami Świata Makiet Samolotów i Mistrzostw Świata Modeli Kosmicznych dla Juniorów i Seniorów w 2004 roku.